ماستر پلان فرهنگی بامیان؛ تهدیدها و فرصت‌ها چیست؟

توسط مسعود اختیاری 21 ثور, 1400 316 0

در ششمین نشست سلسله‌وار عصر گفتگو به روز پنج شنبه، شانزدهم ماه ثور، سخنرانان روی تهدیدها و فرصت‎‌های که ماستر پلان فرهنگی بامیان با آن روبروست، بحث کردند.

عبدالله شایگان، فعال مدنی در بامیان در صحبت‎‌های مقدماتی به چیستی و چرایی ماستر پلان فرهنگی پرداخت. به باور شایگان، «برای مدیریت امور شهری، ضرورت به پلان کلان شهری است. پلان کلان شهری یا ماستر پلان سند راهنمای است که دورنمای ساخت و ساز و چهره شهر را در ده سال آینده نشان می‌دهد. ماستر پلان فرهنگی حیثیت سند قانونی دارد که چشم انداز، هر گونه ساخت و ساز و تغییر در شهر، باید مطابق این پلان کلان فرهنگی باشد.»

به باور شایگان، انتخاب شدن به عنوان پایتخت فرهنگی سارک و عضو شبکه شهرهای خلاق جهان در یونسکو، دلایلی است که « بامیان توجه‎‌ها را به خود جلب کرده و ما ملکف به حفاظت آن هستیم.»

به منظور حفاظت و مدیریت ساحات تاریخی و باستانی، ماستر پلان فرهنگی بامیان تهیه شده است. اکنون، شایگان می‌گوید که عدم استملاک ملکیت‎‌های مردم، ساخت و سازهای بی‌رویه در ساحات ممنوعه، مافیایی شدن موضوع، وضعیت آب و هوایی، آگاهی کم مردم در مورد آثار باستانی و فرهنگی، افزایش مغاره نشینی از شمار چالش‎‌های است که تطبیق ماستر پلان فرهنگی روبروست. 

عبدالله شایگان، بدون این که به فرد مشخصی اشاره کند، می‌‎گوید که شماری از افراد وضعیت فرهنگی بامیان را دگرگونه گزارش می‌دهند. او با انتقاد از حکومت محلی بامیان می‌گوید که در برابر محافظت آبدات تاریخی، تطبیق ماستر پلان فرهنگی و غاصبین زمین «سیاست گذاره و مصلحت اندیشی» را پیش گرفته است. 

به باور آقای شایگان، حکومت مرکزی نیز ولایت بامیان را نادیده می‌گیرد. او می‌گوید که در حفظ و نگه‌داری ساحات تاریخی، مرمت آثار باستانی، محافظت رواق‌ها، اقدامی نکرده، و بودجه‎ای اختصاص نمی‌دهد. 

از سوی هم، به باور عبدالله شایگان، یونسکو نیز توجه کافی به بامیان ندارد. «ما از یونسکو توقع بیشتری داریم. دفتر این سازمان در بامیان نیاز است که از خود طرح داشته باشد و هماهنگی بیشتری ایجاد کند. تنها به مدیریت روند بسنده نکند.» 

«عمل کردن خلاف ماستر پلان فرهنگی، جواز نداشته و پی‌گیرد قضایی دارد»

اسحاق موحد، رئیس اطلاعات و فرهنگ بامیان در این نشست گفت که «وقتی که طالبان در ماه حوت، 1379 پیکره‌های بزرگترین تندیس‌های ایستاده‌ی بودا در دنیا را تخریب کردند، جهانیان متوجه عمق فاجعه در افغانستان شدند. پس از سرنگونی نظام طالبان و استقرار دولت جدید، توجه به آثار باستانی در بامیان جلب شد. یونسکو نگرانی‌های خود را در مورد نابودی میراث های جهانی در بامیان با دولت افغانستان در میان گذاشت و در سال 2003 کمیته میراث‌های جهانی یونسکو، وادی بامیان و آثار باقی مانده باستانی را در فهرست میراث‌های فرهنگی در معرض خطر ثبت کرد.»

طبق معلومات آقای موحد، «در سال 1385 ماستر پلان فرهنگی بامیان تکمیل و مبنای تمام برنامه‌های بعدی، زیربنایی و انکشافی بامیان قرار گرفت. در همین سال، وزارت شهرسازی، بر اساس ماستر پلان فرهنگی، آغاز به تهیه ماستر پلان شهری کرد. هنگامی که در سال 1397 این پلان تکمیل شد از ماستر پلان شهری به نام ماستر پلان استراتژیک بامیان تغییر اسم خورد و اشرف غنی، رئیس جمهوری آن را امضا کرد. تصویب ماستر پلان استراتژیک بامیان، جایگاه تعیین کننده ماستر پلان فرهنگی را حفظ کرد.»

آقای موحد افزود که در پنج زون ماستر پلان استراتژیک، «هرگونه تبدیل و تغییر توپوگرافی، تماس و هرگونه تصرف آثار باستانی و باقی مانده معماری از تاریخ، هر گونه فعالیت بدون اجازه کمیته باستانی شناسی، کندن کاری عمیق؛ و تهداب‌گذاری ساختمان، حفریات قبرستان‌ها، اعمار ساختمان‌های جدید، استخراج خاک و ریگ بدون اجازه و مشوره ادارات مسئولین و هر گونه فعالیت ساختمانی بدون اجازه و هماهنگی، مرمت منزل و ارتفاع برای بیشتر از 7 متر،» طبق قوانین ممنوع است. 

چه منابع قانونی برای این ممنوعیت‌‎ها در زون‌‎ها وجود دارد؟

رئیس اطلاعات و فرهنگ گفت که دولت افغانستان مطابق قوانین داخلی و بین المللی مکلفیت دارد که از ساحات باستانی و تاریخی حفاظت کند. «میثاق بین‌المللی میراث جهانی 2197 یونسکو، قانون حفاظت از میراث‎‌های فرهنگی 2004، قانون حفاظت از محیط‎زیست 1384، قانون تنظیم امور جنگلات 1391، قانون تنظیم زمین‌‎داری 1396، طرزالعمل بانک زمین دولتی و ملکیت‌‎های عامه 1396 از جمله این قوانین است که ما برای حاظت از آثار باستانی و تاریخی در برابر جهان تعهد داریم.»

به باور آقای موحد، به دلایل قانونی، «ماستر پلان فرهنگی اساس تمام برنامه‌‎های توسعوی در سطح بامیان است و عمل کردن خلاف این پلان، جواز ندارد و پیگیرد قضایی دارد.»

اسحق موحد از ارگان‌های عدلی و قضایی تقاضا دارد که «به عرایض غاصبین ساحات سرخ و سبز توجه نکنند. قانون و مکلفیت‌‎های کارمندان اداره اطلاعات و فرهنگ را در نظر بگیرند، در غیر آن دو راه بیشتر نداریم. یا همه هر روز درگیر با سارنوالی، گروه‌های مافیا و حامیان آنان باشیم و یا باید کار را رها کنیم.»

آقای موحد با انتقاد از کارکرد یونسکو گفت که «ساحات از بین می‌رود، یونسکو همچنان منتظر دولت افغانستان است و دولت هم هیچ چیزی برای عرضه و گفتن ندارد. فقط آن چه که سازمان یونسکو کرده، ثبت بوده و گاهی برنامه‌ها از راه دور مدیریت کرده است.»

اسحق موحد با ابراز نگرانی از تخریب آثار باستانی جمع آوری شده، گفت که بامیان به یک موزیم محلی نیاز مبرم دارد. به قول او، «آثاری که در گدام‌ها محافظت می‎‌شود، اگر غفلت کنیم تقریبا نابود خواهد شد. آثار ریخته شده از پیکره‌‎های بودا در محل ناامن و نامطمین نگهداری می‌شود که اگر ادامه پیدا کند، احتمال فرسایش و از بین‌بردن‎اش وجود دارد. در این قسمت توجه یونسکو را به گونه جدی نیازمندیم.»

«منطق در برابر زور کم می‌آورد. اونا زور دارند.»

رضا محمدی، مسئول دفتر یونسکو در بامیان می‌گوید که پرونده آثار باستانی افغانستان در یونسکو هنوز ناقص است. آقای محمدی گفت که افغانستان دو سال بعد از این‎که عضویت یونسکو را دریافت کرد، در سال 1974 اولین دوسیه پیشنهادی خود را برای ثبت میراث‎های فرهنگی در لیست جهانی ارایه کرد. در این سال، منارهای هرات، منار جام و بامیان در لیست پیشنهادی افغانستان به یونسکو شامل بود. این پیشنهاد به دلیل ناقص بودن پرونده آثار، به شمول بامیان، هیچ کدام در لیست جهانی میراث‌های فرهنگی ثبت‌ نشد. یکی از این نواقص، مشخص نبودن حریم و مرزبندی این آثار بود. 

آقای محمدی افزود که هنگامی طالبان به صدای کشورها گوش نداد و مجسمه‌های بودا را تخریب کردند. «در یک نشست اضطراری یونسکو موضوع ثبت مجسمه‌های بودا مطرح شده و دوسیه بامیان به گونه اضطراری بار دیگر گشایش می‌یابد. این دوسیه که در سال 1974 ارایه شده بود، هنوز هم همان نواقص را دارد. اما بامیان به شکل قضیه خاص و بدون در نظر گرفتن قوانین مرتبط با ثبت یک اثر، در لیست جهانی میراث‎‌های فرهنگی یونسکو قرار گرفت.»

آقای محمدی در مورد ماستر پلان فرهنگی بامیان گفت که در این پلان، «تک تک تاریخ، وضعیت، منابع آبی، سوخت، دورنما، توسعه شهری و حتی آلودگی هوا در آن درنظر گرفته شده است. بیش از 211 خانه تاریخی در آن ثبت شده که ارزش تاریخی دارد. از انتهای دره فولادی تا شش پل دانه به دانه، خانه‌ها اسکیچ شده، نقشه تهیه شده و مالک خانه ذکر شده.»

رئیس یونسکو در بامیان با اظهار نگرانی گفت که «این خانه‌ها، بدون در نظرداشت سابقه تاریخی و فرهنگی آن خراب شده و به جایش اسکلیت کانکریتی زشت به دور از هرگونه هویت فرهنگی ساختند.»

رضا محمدی در پاسخ به انتقادها در برابر یونسکو گفت که نقش این سازمان «بعد از تهیه ماستر پلان تنها و تنها مشوره‌دهی است. ما فقط با وزارت فرهنگ مکاتبه می‌کنیم.»

آقای محمدی گفت که تلاش دارند بامیان را از لیست میراث در حال خطر به لیست میراث جهانی دائمی ثبت کنند و تهیه پلان مدیریتی در این مورد اولین نیاز است. طبق این پلان، دورنمای فرهنگی و شهری بامیان در بلند مدت، کوتاه مدت و میان مدت طرح و اجرا می‌شود.

مسئول یونسکو در بامیان با اشاره به هوتل‌های که در ساحه ماستر پلان فرهنگی ساخته شده، گفت: «منطق در برابر زور کم می‌آورد. اونا زور دارند.»

عصرگفتگو، عنوانی نشست‌های سلسله‎‌‎یی است که سال گذشته دفتر بامیانِ بنیاد اندیشه آغاز کرد. در سال نو شبکه رادیو نسیم نیز همکاری را با این برنامه آغاز کرده است. 

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
آخرین ویرایش در سه شنبه, 21 ثور 1400 13:51
دانلود قالبطراحی سایتطراحی سایتسایت ایران
دانلود قالبطراحی سایتطراحی سایتسایت ایران